Domy podcieniowe na Żuławach: trasa samochodowa po najpiękniejszych

Czym jest dom podcieniowy?

To duży, zwykle drewniany dom z charakterystycznym podcieniem: wysuniętą przed budynek częścią piętra, wspartą na rzędzie słupów. Szczyty zdobiła szachownica belek wypełniona drobną cegłą. Takie domy wyrastały na Żuławach głównie w XVII i XVIII wieku i świadczyły o zamożności gospodarza. Podcień często służył jako spichlerz, do którego wciągano zboże prosto z wozu.

Warto znać jedną ciekawostkę. Domy podcieniowe często nazywa się „menonickimi”, ale to uproszczenie. Ten typ budownictwa istniał na Żuławach, zanim przybyli tu menonici, a oni sami z czasem go przejęli.

Trasa krok po kroku

Proponujemy pętlę, którą zaczyna się i kończy w Nowym Dworze Gdańskim. Zajmie pół dnia, z przystankami na zdjęcia.

1. Marynowy. Jedziemy na południe, w stronę Nowego Stawu. W centrum wsi stoi jeden z najpiękniejszych domów Żuław, z początku XIX wieku. Dziś działa w nim agroturystyka, a wnętrze kryje odrestaurowane meble i żuławskie skrzynie.
2. Żuławki i Drewnica. Wracamy na północ i jedziemy nad Wisłę. W obu wsiach, w gminie Stegna, zachował się zespół domów podcieniowych z XVIII i XIX wieku. Dom w Żuławkach z 1859 roku ma aż dwa podcienie: frontowy i od strony ogrodu.
3. Trutnowy. Przez most na trasie S7 w Kiezmarku przejeżdżamy na drugi brzeg Wisły. Dom w Trutnowach, zbudowany w latach 1720–1726, uchodzi za jeden z najcenniejszych w regionie. Zachowała się w nim wielka sień z galerią na piętrze. Mieści się tu siedziba Stowarzyszenia „Żuławy Gdańskie” i prywatna galeria.
4. Miłocin. Kilka kilometrów dalej stoi kolejny odrestaurowany dom, który bywa udostępniany zwiedzającym. Stąd wracamy do Nowego Dworu Gdańskiego tą samą drogą przez Kiezmark.

Dla chętnych na dłuższą wycieczkę: domy podcieniowe zachowały się też m.in. w Kleciu, Rozgarcie, Lichnowach, Orłowie i Stalewie.

Jak zwiedzać, żeby nie przeszkadzać

Większość domów podcieniowych to prywatne domy, w których ludzie mieszkają na co dzień. Oglądamy je z drogi i nie wchodzimy na posesje bez zaproszenia. Wyjątkiem są obiekty, które prowadzą działalność, np. agroturystykę czy galerię.

Najlepsza okazja, by zajrzeć do środka, to Dni Otwarte Żuławskich Zabytków. Co roku w czerwcu właściciele udostępniają swoje domy, kościoły i zabudowania. Organizuje je Klub Nowodworski, a informacji udziela Żuławski Park Historyczny przy ul. Kopernika 17 w Nowym Dworze Gdańskim.

Kiedy jechać?

Jesień ma swój urok: niskie słońce ładnie wydobywa fakturę drewna i cegły, a na drogach jest pusto. Przed wyjazdem sprawdź tylko godzinę zachodu słońca. Pod koniec października zmrok zapada już przed 17.